Ladki Bahin Yojana: महाराष्ट्रात गेल्या काही महिन्यांपासून महिलांमध्ये सगळ्यात जास्त चर्चा सुरू असेल तर ती ‘लाडकी बहीण योजने’चीच. घरातल्या बाया–मुली पासून गावच्या चौकात चहा घेत बसलेल्या आजीपर्यंत सगळ्यांच्या तोंडी एकच शब्द “माझं eKYC झालंय… आता यादीत नाव येतं का बघूया!” अखेर सरकारने गावानुसार eKYC पूर्ण झालेल्या लाभार्थी महिलांची अंतिम यादी जाहीर केली आहे आणि अनेक महिलांसाठी ही बातमी म्हणजे मोठा दिलासा आहे.
या योजनेचा उद्देशही मोठाच प्रत्येक महिन्याला महिलांच्या हातात थोडीशी का होईना पण नियमित आर्थिक मदत देऊन त्यांना घरखर्च आणि छोट्या गरजांसाठी सक्षम बनवणं. रक्कम थेट खात्यात जमा होणार असल्याने फोनवर मेसेज आला की बाईचं चेहऱ्यावर हसू उमलणार हे नक्की. पण यासाठीच सरकारने eKYC अनिवार्य केलं होतं, कारण आधार–बँक लिंक आणि ओळख पडताळणी झाल्याशिवाय पैशांची थेट खातेवाटप पद्धत (DBT) शक्यच नाही.
गावागावातून माहिती येतेय की काही ठिकाणी यादी पाहिल्यावर महिलांनी आनंदाने फोन करून नातलगांना सांगायला सुरुवातही केली आहे. तर काहींचं नाव नसल्याने चिंता वाढलीय, “माझं KYC केलं होतं मग नाव नाही कसं?” असा प्रश्न अनेकांनी विचारलाय. नाव नसण्याची कारणंही काही छोटी आहेत कधी बँक खाते निष्क्रिय असतं, कधी आधार लिंक नसतो, तर कधी KYC नीट अपडेट होत नाही. आणि काही वेळा तर यादी जाहीर होताना तांत्रिक अडथळाही येतो, म्हणूनच अनेकदा एक–दोन दिवस थांबून पुन्हा तपासा असं सांगितलं जातं.
ज्यांचं नाव या यादीत आलं आहे त्या महिलांसाठी ही अधिकृत पुष्टी आहे की त्यांचा अर्ज मंजूर झालाय आणि आता येणाऱ्या दिवसात पहिली रक्कम थेट खात्यात जमा होणार आहे. म्हणजेच ही यादी मिळणं म्हणजे लाभ मिळण्याची खात्री. आणि ज्या महिलांचं नाव नाही, त्यांना घाबरायचं कारण नाही जवळच्या केंद्रात जाऊन eKYC पुन्हा करणं, बँक खाते सक्रिय आहे का हे तपासणं, आधार–DBT लिंक आहे का नाही याची खात्री करणं, आणि गरज पडल्यास महिला बाल विकास कार्यालयात चौकशी करणं एवढी पावलं घेतली की समस्या सुटते.
गावाकडे तर आता ग्रामपंचायत, CSC केंद्र, सेतू कार्यालये याठिकाणी महिलांची गर्दी दिसतेय. कुठे कुणी आधार कार्ड घेऊन उभी, कुणाकडे अर्ज क्रमांक, तर कुणी मोबाईलवर वेबसाइट उघडून नाव शोधताना दिसते. अनेक ठिकाणी अंगणवाडी सेविकांनीही यादी मिळाल्यावर घराघरात ही माहिती देणं सुरू केलंय.
लाडकी बहीण योजनेंच्या या यादीमुळे ग्रामीण भागातील महिलांना पहिल्यांदा असा डिजिटल अनुभवही मिळालाय आपल्या फोनवर, आपल्या गावाचं नाव निवडून, आपण लाभार्थी आहोत की नाही हे स्वतः पाहण्याचं समाधान.
एकूणच, ही यादी जाहीर झाल्यानंतर हजारो महिलांच्या चेहऱ्यावर आनंद, काहींच्या चेहऱ्यावर थोडी काळजी, पण सगळ्यांच्याच मनात आशा की पुढील महिन्यापासून हातात मिळणारी ही मदत घराला, मुलांना आणि स्वतःला थोडासा आधार देईल. ही योजना सुरू झाल्यापासूनच महिलांना आर्थिक स्वावलंबनाकडे नेण्याचं जे स्वप्न होतं, त्याला आता गावागावातून खऱ्या अर्थाने सुरुवात झाली आहे.